چهارشنبه, 27 دی 1396 الاربعاء, جانفييه 17, 2018           فارسی English

عنوان : متن مصاحبه آقای مهندس پورقاسم با مجله مشعل
تاريخ :
 ۱۳۹۶/۱۰/۰۶ 
ساعت : ۱۳:۳۲:۶
عنوان گروه خبري : تصويب خواهي پروژه ها .
 
 

گام بلند مناطق نفت خيز جنوب براي تجاري سازي پروژه هاي پژوهشي

پژوهش و فناوري شركت ملي مناطق نفت خيز جنوب با ايجاد تحول در حوزه مدیریت و راهبری پروژه های پژوهشی در این شرکت كه منجر به افزايش تعداد و مبالغ قراردادهاي پژوهشي در سه سال اخير شده است گام بلندي را براي تجاري سازي پروژه هاي پژوهشي برداشته است. با توجه به پروژه هاي عظيمي كه بويژه در حوزه ازدياد برداشت و ساخت تجهيزات در مرحله اجرا قرار دارند و يا بزودي اجرايي مي شوند، تجاري سازي آنها  تاثير شگرفي در افزايش ضريب بازيافت از مخازن و بهبود فرآيند توليد، نه تنها در مناطق نفت خيز جنوب بلكه در تمام صنعت نفت كشور ايجاد خواهد كرد. به منظور اطلاع از آخرين وضعيت طرح ها و پروژه هاي پژوهشي و دستاوردها و نتايج آنها گفت و گويي با مهندس باقر پورقاسم رئيس پژوهش و فناوري شركت ملي مناطق نفت خيز جنوب  انجام داده ايم كه از نظرتان مي گذرد:

براي شروع گفت و گو، درباره تعداد و پيشرفت پروژه هاي پژوهشي توضيح دهيد.

فعالیت­های پژوهشی را در قالب 5 حوزه «ازیاد برداشت و بهبود توليد ازمخزن(EOR/IOR )»، «ساخت تهجیزات و ماشین آلات فرآیندی»، «استفاده از علوم جدید در صنعت نفت(نانو و لیزر)»، «HSE (ايمني، بهداشت و محيط زيست)» و «منابع انساني» تقسیم بندی کرده ایم كه هر کدام از این حوزه­ها با توجه به جایگاه و نقش آفرینی که در مناطق نفت خیز جنوب ایفا می­کنند از اهمیت بالايي برخوردار هستند. هر كدام از اين حوزه­ها نيز شامل پروژه­های خاتمه یافته، جاری، مصوب و در حال تصویب هستند كه به آنها عناوین پژوهشی مصوبی که باید فرآیندهای تصویب­ را طی كنند اضافه مي شود. مهمترین رسالت مناطق نفت خیز جنوب بحث ازیاد برداشت است؛ در حال حاضر متوسط ضريب  بازيافت مخازن ما بين 23 تا 24 درصد است يعني به طور متوسط از هر 100 بشكه نفتی که در زیر زمین داریم بین 23 تا 24 بشکه نفت مي توانيم تولید کنیم كه با استفاده از روش­های معمولی و موجود در نهایت امكان افزايش دو درصدي برداشت وجود دارد؛ در واقع با بكارگيري روش هاي موجود هنوز 74 درصد نفت مخازن غير قابل استحصال است. لذا هدف از انجام پژوهش در حوزه­ ازدیاد برداشت تدوین روش­هايی است كه بتوان درصد نفت قابل استحصال در مخازن را بالا برد. البته بايد توجه داشت كه همه مخازن ضريب بازيافت يكساني ندارند، بعضي از لايه هاي ماسه سنگي برخي از مخازن بالای 80 درصد تخلیه می شوند و در بعضي از مخازن به دليل فشرده بودن سنگ مخزن و مکانیسم‌هايی که در مخزن حاکم است حدود 5 درصد نفت تخليه مي شود. از اين رو اهمیت حوزه­ ازیاد برداشت برای ما بسيار زياد است و بزرگترین محور اساسی فعالیت­های شرکت محسوب می شود و جهت‌دهی پروژه­های پژوهشی به سمتی است كه با توسعه روش های EOR و IOR به بهبود تولید كمك نمايد.  در شرایط موجود تعداد پروژه­های جاری حوزه­ ازدیاد برداشت 8 پروژه با مبلغ 39.6 میلیارد تومان است که از نظر تعداد 47.1 درصد از کل پروژه­های پژوهشی را به خود اختصاص داده است. از ابتداي سال 1393 تا كنون در اين حوزه  5 پروژه خاتمه یافته که 56 درصد از تعداد كل پروژه‌های خاتمه یافته را به خود اختصاص داده است. در این حوزه هم اكنون 4 پروژه مصوب داریم که به زودی قراردادهای آنها منعقد خواهد شد و این پروژه ها حدود 40 درصد تعداد پروژه­های مصوب هستند. در همین حوزه 4 پروژه در حال تصویب داریم که حدود 30 درصد پروژه هاي در حال تصویب را به خود اختصاص داده اند.

دومین حوزه ما که از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است حوزه ساخت تجهیزات و ماشین آلات فرآیندی است؛ یکی از مسائلی که خیلی مهم است و امروز باید مد نظر قرار دهيم اين است كه در گذشته، پژوهش برای کارهای کتابخانه­ای در نظر گرفته می­شد و رسالت پژوهش، امکان سنجی انجام بعضی از اقدامات بود ولی امروز با پیشرفت­های چشمگیری که در پژوهش داریم، به سمت ساخت كالا و تجهيزات پركاربرد صنعت نفت، يعني پمپ، توربین، كمپرسور و مواد شیمیایی رفته ايم؛ نحوۀ عملکرد ساخت این تجهیزات به گونه­ای است که مستقیماً در عملیات توليد استفاده خواهند شد. نخستين پروژه موفق در زمینه ساخت، توربین سولار سنتار بود كه طي دو سال و نیم این پروژه به اتمام رسید و به محض اتمام پروژه، توربين ساخته شده در يكي از واحدهاي عملیاتی مورد استفاده قرار گرفت و تا كنون 1000 ساعت كاركرد مفيد داشته است. 

آيا برنامه‌ي ساخت تعداد بيشتري از توربين را داريد؟

بله؛ با توجه به موفقیت آمیز بودن این پروژه تعداد دو دستگاه دیگر از آن كه مورد نیاز واحدهای بهره‌برداري نفت است را به قرارداد برده ایم و از ابتدای سال جاري ساخت آنها آغاز شده است. البته مهمتر از ساخت اين توربين‌ها، ساخت دستگاه «تست استند» است كه براي آزمايش كاركرد توربين كاربرد دارد كه این پروژه هم در حال انجام است.

چه پروژه هاي ديگري در حوزه ساخت در حال انجام است؟

علاوه بر توربين، پروژه موفق ديگر در اين حوزه مربوط به ساخت پمپ  درون چاهي (اس آر پی) است كه در نهمين نمايشگاه نفت خوزستان رونمايي مي شود. به طور کلی در این حوزه 5 پروژه جاری با مبلغ قرارداد 69 میلیارد تومان داریم که از نظر تعداد حدود 29.4 درصد پروژه­های جاری را به خود اختصاص داده‌اند. در این حوزه 4 پروژه با مبلغ قرارداد 25 میلیارد تومان در حال تصویب داریم که از نظر تعداد حدود 40 درصد پروژه­های در حال تصویب پژوهش و فناوری را به خود اختصاص داده اند.

در حوزۀ ساخت تجهیزات و ماشین آلات فرآیندی 7 پروژه در حال تصویب داریم که نسبت به سایر پروژه‌های در حال تصویب حدود 53.8 درصد تعداد پروژه­هاي در حال تصویب را به خود اختصاص می‌دهند.

 سومین حوزه فعالیت­های پژوهشی ما در زمينه استفاده از علوم جدید در صنعت نفت شامل نانو و لیزر  است كه 3 پروژه جاری با مبلغ قراردادي 32 میلیارد تومان در دست اجرا داريم و از سال 1393 تاکنون نيز 3 پروژه خاتمه یافته است. در این حوزه یک پروژه مصوب داریم که آماده قرارداد است و یک عنوان پژوهشي داریم که به زودی مراحل تصویب را پشت سر می گذارد.

 چهارمین حوزه پژوهش و فناوری كه فعالیت­های زیادی در آن صورت گرفته، حوزه ايمني، بهداشت و محيط زيست يا HSE است كه در اين حوزه يك پروژه جاری، یک پروژه مصوب و دو پروژه در حال تصویب داريم.  آخرین حوزه فعالیت­های پژوهش و فناوری حوزه منابع انسانی است که به دليل تعداد اندك نيازهاي پژوهشي از سوي مديريت ها و ادارات شركت، پروژه جاري نداريم اما اخیراً 3 عنوان پروژه مطرح شده که تعريف پروژه آنها جهت اخذ پروپوزال از مراكز علمي و تحقيقاتي مجاز كشور بر روی وب سایت پژوهش و فناوري گذاشته شده و به زودی فرآیند تصویب را پشت سر می گذارند.

با توجه به اين كه طرح پژوهشي ازدياد برداشت 6 ميدان در سال 93 از طرف شركت ملي نفت ايران به مناطق نفت خيز واگذار شده است، اين طرح هم اكنون در چه مرحله اي قرار دارد؟

شرکت ملی نفت ايران از سال 1393 با توجه به اهمیت جایگاه ازدیاد برداشت و استفاده از ظرفيت دانشگاه‌های کشور در اين زمينه، 9 ميدان نفتي را انتخاب كرد كه از اين تعداد 6 ميدان مربوط به مناطق نفت خيز جنوب است. اين طرح از ابتدای سال 94 عملیاتی شد. با توجه به مشکلاتی كه در اجرای طرح به وجود آمد مسئولان شرکت ملی نفت تصمیم گرفتند که تغییراتی در فرمت قراردادی ايجاد كنند. خوشبختانه فازهای اول کلیه پروژه­های مصوب اين 6 ميدان با موفقیت خاتمه يافت و انجام بقیه فازها در قالب فرمت جدید ابلاغ شده كه در حال انجام است. در این زمینه برای 6 میدان منتخب مناطق نفت خیز جنوب شرح کار مصوب و ابلاغ شده و در واقع تصویب خواهي فعالیت­های انجام شده توسط مشاور پژوهشی در مناطق نفت خیز جنوب در حال انجام است.

چرا فرمت قراردادها تغيير كردند؟

در کشور عموماً قراردادها ام.سی(MC ) يا فرآیند محور هستند؛ در قراردادهای فرآیند محور ماهیت کار به اين شكل است که کارفرما و مجری در ابتدای کار روی انجام یک سری فعالیت­های مشخص با هزینه­های از قبل پیش بینی شده توافق می­کنند و این قرارداد به امضاء دو طرف مي رسد و طرفین در خصوص نتیجه طرح متعهد نیستند بلکه درخصوص انجام دقیق فعاليت‌هاي منتخب توافق اولیه ملزم هستند. عموم قراردادهایی که ما امروز در کشور داریم از نوع قراردادهای ام.سی است یعنی ما توافق می­کنیم این کار را به صورتي كه در قرارداد آمده انجام دهيم و در ازاي آن مبلغ قرارداد را دريافت كنيم. در مقابل این قراردادها، قراردادهای  نتیجه محور هستند كه کار فرما به مجری تكليف مي كند به يك نتيجه برسد به هر شيوه اي كه ممكن باشد و در ازاي آن مبلغ قرارداد پرداخت مي شود. یعنی پرداخت یکجا صورت می گیرد كه البته براساس مبانی حقوقی موجود داراي چالش هايي هستند. شركت ملي مناطق نفت خيز جنوب براساس تجارب موجود در کشورهای پیشرفته دنیا در زمینه ازیاد برداشت مثل نروژ، مدل­هایی از قرارداد را پیشنهاد داد كه اعتقاد داريم تمام دغدغه­های صنعت نفت را  مرتفع مي‌سازد. در واقع در قراردادهاي نتيجه محور شرح کار مصوبی نخواهیم داشت و پروژه از حالت مجری و کارفرمایی به حالت مشاوره­ای تبدیل خواهد شد. یعنی انجام دهنده پروژه پژوهشي که اكنون دانشگاه­ها هستند نقش مشاوره را پیدا مي كنند. نکته مهم تر این است كه رویکرد قراردادهای جدید به سمتی است که دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی ما موظف اند با مراکز پیشرفته دنیا ارتباط داشته باشند و از آخرین دستاوردهای تکنولوژی آنها استفاده کنند و بستر لازم برای انتقال فناوري و تکنولوژی را فراهم كنند. لذا اعتقاد دارم اگر این فرآیند به درستی پياده شود می­توانیم در آینده شاهد تغییرات بنیادین در دانشگاه­ها باشيم و حتي عناوینی که دانشجویان برای پروژه­های تحصیلات تکمیلی انتخاب می­کنند نيز متحول خواهد شد.

آيا در زمينه استفاده از فناوري هاي پيشرفته پروژه اي در دست داريد؟

بله؛ پروژه مهمي در ارتباط با تدوين دانش فني ساخت ژل پلیمر داريم كه جزو تکنولوژی­های پیشرفته دنیا محسوب مي شود؛ البته در دنیا از اين ژل ها زياد ساخته اند اما اينكه ما دانش فنی­ آن را در دست داشته باشیم و بتوانیم در میادین خودمان استفاده كنیم بسيار ارزشمند است. در بعضی میادین به دلیل این که سیستم­های شکافی در مخزن بسيار گسترده هستند آب از طریق این شکاف­ها وارد شده و امكان توليد نفت از آن قسمت وجود ندارد. با تزريق ژل هاي پليمري، مناطق شكاف دار به مرور زمان مسدود می­ شود. تکنولوژی توليد و نحوه تزریق اين ژل  از تکنولوژی­های خاص جهان است كه پروژه آن توسط دانشگاه تربيت مدرس با موفقیت انجام شده و الان در مرحلۀ تست میداني هستيم.


چه تعداد از چاه ها با اين مشکل مواجه هستند؟

به دلیل اینکه ستون نفت در مخازن كشور در حال کاهش است تعداد زيادي از اين چاه ها در آينده با اين مشكل مواجه خواهند شد که  باعث مي شود درصد آب همراه با نفت افزایش پیدا كند. برای حل این موضوع در شرايط فعلي نیاز به احداث تأسیسات سطح الارضي داريم و چون احداث آنها با محدوديت همراه است با تزريق اين ژل مي توان ظرفيت توليد را بالا برد و هم از احداث تاسيسات جديد جداسازي آب بي‌نياز شد.

علاوه بر پروژه توليد و تزريق ژل پليمري، پروژه هاي مهمي با تكنولوژي پيشرفته در دست اجرا داريم مانند جمع آوری گازهاي دي اكسيد كربن خروجی نیروگاه رامين براي تزريق در مخزن. براي اين پروژه كه به دانشگاه تهران واگذار شده بايد کار آزمایشگاهی انجام شود تا اثرات مثبت این طرح محاسبه گردد و در صورت مثبت بودن عملياتي شود. پروژه ديگري هم بر روی ميدان آبتیمور در حال انجام است كه به نتایج خیلی خوبی براي ازدياد برداشت رسیده ايم و این پروژه مراحل نهايي را طی می کند. همچنين در حوزه ازیاد برداشت پروژه اي براي بررسي مچالگی لوله جداري چاه در ميدان هاي مارون و كوپال داريم  كه تا دو هفته آینده قرارداد آن با دانشگاه تهران امضا مي شود. ارزیابی مقاومت پوش سنگ در میدان گچساران، تدوین دانش فنی بررسی عملکرد نانو افزايه‌ها در کاهش تحولات سازند­های رسی و شیلی و آلوده شدن نفت مخزن مارون به هيدروژن سولفوره از ديگر پروژه هاي مهم ما هستند كه به زودی اجرايي خواهند شد. 

ليست پروژه هاي آماده انعقاد قرارداد تا دو هفته آينده

رديف

بهبود روش‌هاي پردازشي در مناطق با رخنمون سطحي سازند گچساران

1

مجري منتخب

قيمت (ميليون ريال)

پارك علم وفناوري دانشگاه تهران

8250

رديف

تعيين جهت و محاسبه مقدار شيب لايه هاي زير سطحي با استفاده از اطلاعات vsp

2

مجري منتخب

قيمت (ميليون ريال)

پارك علم وفناوري دانشگاه تهران

1620.3

رديف

كاربرد تركيبات نانو براي افزايش راندمان مواد تعليق شكن جهت كاهش مصرف و هزينه ها

3

مجري منتخب

قيمت (ميليون ريال)

پژوهشگاه صنعت نفت

5850.3

رديف

مطالعات آزمايشگاهي تزريق دي‌اكسيد كربن در مخزن آسماري ميدان رامين با هدف  افزايش ضريب بازيافت نفت

4

مجري منتخب

قيمت (ميليون ريال)

دانشگاه تهران

8704

رديف

بررسي تاثير تخليه مخزن و ديگر عوامل موثر بر مچالگي لوله هاي جداري در ميادين مارون و كوپال و ارائه راهكارجهت رفع چالش

5

مجري منتخب

قيمت (ميليون ريال)

دانشگاه تهران

9250.032

رديف

تعيين منشا و پيش بيني روند گسترش سولفيد هيدروژن در مخزن آسماري ميدان مارون ارائه راهكارهاي مناسب جهت رفع آن

6

مجري منتخب

قيمت (ميليون ريال)

انستيتو مهندسي نفت دانشگاه تهران

20696.785

 

ليست پروژه هاي مصوب كه تا دو ماه آينده قرارداد آنها منعقد خواهد شد

رديف

بازيافت باريت و فروبار از گل سنگين حفاري و گودال‌هاي هرزآب

1

مجري منتخب

قيمت (ميليون ريال)

پژوهشگاه صنعت نفت

18357.6

رديف

تدوين دانش فني، توليد و آزمايش ميداني يك نوع پليمر مصنوعي/ سنتزي به عنوان جايگزين نشاسته دما بالا جهت استفاده در سيال حفاري پايه آبي

2

مجري منتخب

قيمت (ميليون ريال)

دانشگاه صنعتي شريف

12916.3156

رديف

تدوين دانش فني ساخت، توليد وآزمايش ميداني پليمر مورد استفاده از سيال حفاري پايه آبي مقاوم به دما، فشار، نمك و تغييرات PH (جايگزين اكسي پليمر)

3

مجري منتخب

قيمت (ميليون ريال)

دانشگاه تربيت مدرس

10730.5

رديف

طراحي و شبيه سازي فرآيندي - مكانيكي جت پمپ مايع - گاز

4

مجري منتخب

قيمت (ميليون ريال)

دانشگاه شهيد چمران اهواز

5980.6

رديف

بررسي آناليز و تعيين شرايط امتزاجي در سنگ مخزن و مقايسه آن با نتايج آزمايشات لوله قلمي در ميدان رامشير

5

مجري منتخب

قيمت (ميليون ريال)

انستيتو نفت دانشگاه تهران

32036.39

رديف

ارزيابي مقاومت و يكپارچگي پوش سنگ و مخزن آسماري ميدان گچساران در مقابل فشار افزايي ناشي از تزريق گاز

6

مجري

قيمت (ميليون ريال)

پژوهشگاه صنعت نفت

15635

رديف

تدوين دانش فني و تهيه نرم افزار طراحي مجموعه كامل پمپ ميله اي مكشي تسمه ايي با كورس بلند (Long Stroke SRP) و راستي آزمايي نرم افزار طراحي شده

7

مجري

قيمت (ميليون ريال)

دانشگاه چمران

133000

رديف

تشخيص ترك در پره‌هاي آلومينيومي روتور توربين گازي رولزرويس در زمان كاركرد

8

مجري

قيمت (ميليون ريال)

دانشگاه شهيد چمران اهواز

4491

رديف

بررسي چگونگي تأثير جريان هوا در كانال ورودي بر افزايش لقي نگهدارنده تيغه‌هاي راهنما توربين رولزرويس كارخانه‌هاي تزريق گاز مارون و كوپال

9

مجري

قيمت (ميليون ريال)

شركت نوانديشان خدمات بهسازي صنايع

2179

رديف

بررسي و انتخاب مناسبترين روش مبارزه فيزيكي در كنترل علفهاي هرز  و ني‌زارها

10

مجري

قيمت (ميليون ريال)

دانشگاه كشاورزي و منابع طبيعي رامين خوزستان

814

رديف

طراحي و ساخت واحد نيمه صنعتي تصفيه و پاكسازي پساب واحدهاي نمكزدايي جهت مصارف صنعتي و كشاورزي

11

مجري

قيمت (ميليون ريال)

دانشگاه شيراز

6420

رديف

كاربرد تركيبات نانو براي افزايش راندمان مواد تعليق شكن جهت كاهش مصرف و هزينه‌ها

12

مجري

قيمت (ميليون ريال)

پژوهشگاه صنعت نفت

5850.3

رديف

طراحي و ساخت كمپرسور گريز از مركز فشار ضعيف مطابق با استاندارد API617

13

مجري

قيمت (ميليون ريال)

توربين اركان ايرانيان

220000


پروژه هاي شاخص جاري

رديف

بومي سازي دانش فني و ساخت داخل توربين گازي سولار سنتار مدل 4502T- به همراه طراحي، احداث و راه اندازي تست استند عملكرد توربين گازي سولار سنتار (محرك مكانيكي)

1

مجري

قيمت (ميليون ريال)

شركت توربين ماشين خاور ميانه

330000

رديف

افزايش ضريب بازيافت مخزن بنگستان ميدان كوپال با استفاده از روش هاي فناورانه پايه آبي / گازي

2

مجري

قيمت (ميليون ريال)

دانشگاه صنعتي شريف

114300

رديف

تحقيقات آزمايشگاهي بررسي روشهاي ازدياد برداشت از مخزن آب‌تيمور

3

مجري

قيمت (ميليون ريال)

پژوهشگاه صنعت نفت

5020

رديف

افزايش ضريب بازيافت نفت در مخازن آسماري و بنگستان ميدان گچساران با استفاده از فناوري هاي نوين

4

مجري

قيمت (ميليون ريال)

دانشگاه صنعت نفت

99150

رديف

افزايش اثربخشي تزريق گاز در كلاهك گازي جهت بهبود بازيافت نفت در ميدان كرنج با استفاده از روشهاي فناورانه

5

مجري

قيمت (ميليون ريال)

دانشگاه آزاد اسلامي

66170

رديف

به كارگيري روش هاي فناورانه ازدياد برداشت پايه آبي / پايه گازي در مخزن بنگستان ميدان منصوري

6

مجري

قيمت (ميليون ريال)

دانشگاه شيراز

63610

رديف

افزايش ضريب بازيافت از مخزن بنگستان ميدان اهواز با استفاده از روشهاي فناورانه

7

مجري

قيمت (ميليون ريال)

پژوهشگاه صنعت نفت

20190

رديف

ارائه روش هاي فناورانه در ازدياد برداشت (EOR ) از نواحي آب روفته و گازروفته مخزن آسماري ميدان بي‌بي حکيمه

8

مجري

قيمت (ميليون ريال)

پژوهشكده ازدياد برداشت

13870

رديف

مطالعه  ساخت و طراحي فرمولاسيون سامانه هاي مناسب به منظور جلوگيري از هرز روي سيال حفاري در مخزن بي بي حكيمه

9

مجري

قيمت (ميليون ريال)

پژوهشگاه صنعت نفت

24360

رديف

تدوين و توسعه دانش فني ساخت مته حفاري دندانه اي با انجام مطالعات راهبردي و بكارگيري فن آوريهاي نوين

10

مجري

قيمت (ميليون ريال)

جهاد دانشگاهي - پژوهشكده تكنولوژي توليد

2050

رديف

طراحي ، توليد و تزريق ژل پليمر مناسب به فواصل توليدي نفت جهت جلوگيري از توليد آب اضافي سازند در مخازن ماسه اي و كربناته شكافدار مناطق نفتخيز جنوب (فاز دوم)

11

مجري

قيمت (ميليون ريال)

دانشگاه تربيت مدرس

14150

رديف

دستيابي به دانش فني توليد نانوسيالات به منظور بکارگيري در مبدلهاي حرارتي و برج‌هاي خنک‌کننده با هدف افزايش راندمان انتقال حرارت

12

مجري

قيمت (ميليون ريال)

پژوهشگاه صنعت نفت

5010





بازگشت           چاپ چاپ